1. Vì sao hiện trường hay đặt lệch tim băng cản nước?
Trong thực tế thi công, không ít trường hợp băng cản nước PVC được lắp đặt lệch khỏi tim mạch ngừng thiết kế.
Nguyên nhân thường là:
- Cốt thép dày, khó cố định đúng trục.
- Thi công gấp, không kiểm tra lại trước khi đổ.
- Tâm lý cho rằng “lệch vài cm không ảnh hưởng”.
- Cố tình đặt lệch để tránh vướng thép chờ.
Đối với đội thi công, đặt lệch có thể giúp:
- Buộc dây dễ hơn.
- Giảm thời gian căn chỉnh.
- Hạn chế phải cắt, uốn lại thép.
Nhưng với hệ thống băng cản nước cho mạch ngừng bê tông, vị trí tim không phải là chi tiết hình thức – đó là điều kiện làm việc đã được tính toán trong thiết kế.
2. Tim mạch ngừng là vùng chịu áp lực cân bằng
Trong điều kiện chịu nước ngầm, áp lực tác động lên mạch ngừng tương đối đối xứng qua tim kết cấu.
Khi waterstop PVC được đặt đúng tim:
- Hai bên băng nằm trong hai khối bê tông với chiều sâu chôn bằng nhau.
- Áp lực nước được phân bố đều.
- Ứng suất kéo – nén tương đối cân bằng.
Khi đặt lệch:
- Một bên bị chôn nông.
- Một bên chôn sâu hơn bình thường.
- Khả năng neo giữ không đồng đều.
Với các hạng mục như băng cản nước tầng hầm hoặc waterstop cho công trình ngầm, sự mất cân bằng này có thể làm giảm đáng kể hệ số an toàn thiết kế.
3. Nguy cơ bong tách tại phía chôn nông
Phía chôn nông của băng cản nước chống thấm sẽ:
- Có chiều dài neo ngắn hơn.
- Ít ma sát hơn với bê tông.
- Dễ bị bong tách khi có chuyển vị hoặc co ngót.
Đặc biệt trong giai đoạn đầu:
- Bê tông co ngót thể tích.
- Xuất hiện vi khe hở tại mạch ngừng.
Nếu băng cản nước xây dựng đặt lệch, phía neo yếu sẽ trở thành đường thấm ưu tiên.
Khi nước bắt đầu xâm nhập, quá trình rửa trôi vi hạt xi măng sẽ làm khe hở ngày càng mở rộng.
4. Ảnh hưởng đến khả năng chịu chuyển vị
Với các mạch có khả năng chuyển vị (do lún, nhiệt độ, tải trọng), băng cản nước công trình thường có cấu tạo center bulb để hấp thụ biến dạng.
Khi đặt đúng tim:
- Center bulb làm việc theo thiết kế.
- Biến dạng được phân tán đều hai phía.
Khi đặt lệch:
- Center bulb bị kéo lệch về một phía.
- Một bên chịu biến dạng lớn hơn.
- Nguy cơ rách tại chân gân neo tăng cao.
Trong các công trình như:
Sai lệch nhỏ ban đầu có thể dẫn đến suy giảm hiệu quả chống thấm mạch ngừng bê tông sau nhiều chu kỳ tải.
5. Sai lệch bao nhiêu là nguy hiểm?
Nhiều người đặt câu hỏi:
Lệch 1–2 cm có sao không?
Câu trả lời phụ thuộc vào:
- Chiều rộng tổng thể của băng cản nước PVC.
- Độ dày danh nghĩa.
- Áp lực nước thiết kế.
Ví dụ:
- Với băng rộng 200mm, lệch 20mm tương đương 10% chiều rộng.
- Phía chôn nông giảm đáng kể chiều dài neo.
Trong thiết kế, mọi thông số của vật liệu chống thấm mạch ngừng đều đã được tính toán. Bất kỳ sai lệch nào cũng làm thay đổi điều kiện làm việc thực tế so với giả định ban đầu.
6. Vì sao lỗi này thường không được phát hiện kịp thời?
Lệch tim thường xảy ra khi:
- Không nghiệm thu kỹ trước khi đổ bê tông.
- Không đánh dấu tim mạch rõ ràng.
- Thi công ban đêm hoặc gấp tiến độ.
Sau khi bê tông được đổ, băng cản nước Sofuco hay bất kỳ waterstop nào cũng không còn khả năng điều chỉnh.
Khi phát hiện thấm sau này, việc xác định nguyên nhân “lệch tim” là rất khó vì không thể nhìn trực tiếp vị trí thực tế bên trong kết cấu.
7. Biện pháp kiểm soát đặt đúng tim mạch
Để đảm bảo hiệu quả của giải pháp chống thấm mạch ngừng, cần:
- Đánh dấu tim mạch rõ ràng trên thép và coffa.
- Dùng thanh định vị hoặc kẹp chuyên dụng.
- Kiểm tra khoảng cách từ mép băng đến mép coffa hai bên.
- Chụp ảnh lưu hồ sơ trước khi đổ.
Với các dự án sử dụng vật liệu chống thấm công trình ngầm, bước kiểm tra này nên được đưa vào checklist bắt buộc trước nghiệm thu.
8. Lệch tim – không chỉ là sai số thi công
Đặt băng cản nước PVC lệch tim có thể:
- Giúp thi công dễ hơn.
- Giảm thời gian căn chỉnh.
Nhưng về mặt kỹ thuật:
- Làm mất cân bằng áp lực nước.
- Giảm chiều dài neo hiệu quả.
- Tăng nguy cơ bong tách và rách.
Trong các hạng mục quan trọng như băng cản nước tầng hầm, băng cản nước thủy điện hay băng cản nước cầu đường, sai lệch nhỏ hôm nay có thể trở thành điểm thấm nghiêm trọng trong tương lai.
Sofuco khuyến nghị:
Đặt đúng tim thiết kế – vì chống thấm mạch ngừng bê tông là bài toán chính xác, không phải bài toán ước lượng.
