1. Xu hướng “tự chế” để tiết kiệm chi phí vật liệu
Trong bối cảnh cạnh tranh giá ngày càng khốc liệt, nhiều công trình nhỏ hoặc hạng mục phụ trợ xuất hiện đề xuất:
- Thay waterstop PVC bằng tấm cao su cuộn.
- Sử dụng cao su tái chế cắt theo kích thước tương đương.
- Tự gia công dải cao su tại xưởng cơ khí địa phương.
Lý do thường được đưa ra:
- Giá rẻ hơn so với băng cản nước PVC tiêu chuẩn.
- Dễ mua trên thị trường.
- Có thể cắt theo yêu cầu.
Về mặt hình thức, một dải cao su và một băng cản nước chống thấm có vẻ tương tự nhau. Nhưng trong kỹ thuật chống thấm mạch ngừng bê tông, sự khác biệt nằm ở cấu trúc vật liệu, tính năng cơ học và khả năng làm việc lâu dài dưới áp lực nước.
2. Waterstop PVC không chỉ là “một dải nhựa”
Một băng cản nước Sofuco tiêu chuẩn được sản xuất bằng công nghệ đùn, với:
- Cấu trúc gân neo hai bên.
- Bóng trung tâm (center bulb) cho mạch co giãn.
- Độ dày và chiều rộng được kiểm soát chặt chẽ.
- Tính đàn hồi và cường độ kéo đạt tiêu chuẩn cơ lý.
Trong khi đó, cao su tự chế thường:
- Không có gân neo chuyên dụng.
- Không có cấu tạo phân vùng ứng suất.
- Không được kiểm soát đồng đều độ dày.
- Không có hồ sơ thử nghiệm cơ lý rõ ràng.
Đối với băng cản nước cho mạch ngừng bê tông, cấu tạo hình học chính là yếu tố quyết định khả năng bám dính và chống xé khi bê tông co ngót.
3. Khả năng chịu áp lực nước – khác biệt mang tính quyết định
Trong môi trường:
- Băng cản nước tầng hầm chịu áp lực nước ngầm liên tục.
- Băng cản nước thủy điện chịu cột nước lớn.
- Waterstop cho công trình ngầm làm việc trong điều kiện ẩm ướt lâu dài.
Vật liệu phải đảm bảo:
- Không thấm xuyên.
- Không bị giòn hóa theo thời gian.
- Không bị trương nở hoặc co rút bất thường.
Cao su tự chế, đặc biệt là cao su tái sinh, có thể:
- Chứa tạp chất.
- Có độ bền kéo không ổn định.
- Bị lão hóa nhanh khi tiếp xúc nước và môi trường kiềm của bê tông.
Trong khi đó, waterstop PVC được thiết kế chuyên dụng cho môi trường bê tông, có tính ổn định hóa học cao hơn trong điều kiện pH kiềm.
4. Khả năng hàn nối và xử lý góc – điểm yếu lớn của vật liệu tự chế
Một hệ thống băng cản nước xây dựng không chỉ là các đoạn thẳng.
Nó bao gồm:
- Mối nối dọc.
- Giao cắt chữ T.
- Góc vuông sàn – tường.
- Vị trí xuyên ống.
Waterstop PVC có thể:
- Hàn nhiệt tạo mối nối đồng chất.
- Gia công phụ kiện góc theo tiêu chuẩn.
- Đảm bảo liên tục toàn tuyến.
Cao su tự chế thường phải:
- Dán keo thủ công.
- Ép cơ học.
- Hoặc ghép chồng.
Những mối nối này chính là điểm yếu đầu tiên khi công trình chịu áp lực nước.
5. Kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc
Đối với băng cản nước công trình, đặc biệt tại các dự án lớn như:
Yêu cầu bắt buộc gồm:
- Chứng chỉ xuất xưởng.
- Thông số cơ lý rõ ràng.
- Kiểm soát sai số kích thước.
Sản phẩm như băng cản nước Sofuco sản xuất tại An Đạt Plastic được kiểm soát theo lô, đảm bảo:
- Độ dày danh nghĩa.
- Cường độ kéo.
- Độ giãn dài.
Trong khi đó, cao su tự chế gần như không có hệ thống truy xuất, gây rủi ro lớn khi xảy ra sự cố.
6. Tính toán thiết kế và hệ số an toàn
Trong hồ sơ thiết kế, khi lựa chọn băng cản nước PVC, kỹ sư đã tính đến:
- Áp lực nước dự kiến.
- Độ mở rộng mạch.
- Tuổi thọ thiết kế 30–50 năm.
Nếu thay bằng cao su không rõ thông số:
- Hệ số an toàn không còn giá trị.
- Không thể chứng minh khả năng chịu tải.
- Làm sai lệch giả định ban đầu.
Đối với giải pháp chống thấm mạch ngừng, mọi thay đổi vật liệu cần được tính toán và phê duyệt chính thức – không thể quyết định dựa trên cảm tính hoặc chênh lệch giá nhỏ.
7. Chi phí tiết kiệm trước mắt – rủi ro dài hạn
Việc thay waterstop PVC bằng cao su tự chế có thể giảm:
- Chi phí vật liệu ban đầu.
- Giá thành mỗi mét dài.
Nhưng nếu xảy ra thấm tại băng cản nước công trình:
- Phải khoan bơm epoxy.
- Gia cố bổ sung bằng vật liệu chống thấm mạch ngừng khác.
- Ảnh hưởng vận hành tầng hầm hoặc hạ tầng ngầm.
Chi phí vòng đời của chống thấm mạch ngừng bê tông luôn cao hơn rất nhiều so với chi phí vật liệu ban đầu.
8. Trường hợp nào có thể cân nhắc cao su?
Thực tế, cao su có thể được dùng trong:
- Mạch co giãn lớn có thiết kế riêng.
- Kết cấu không chịu áp lực nước thường xuyên.
- Công trình tạm thời.
Nhưng khi thay thế trực tiếp băng cản nước PVC trong mạch ngừng chịu nước ngầm, việc này tiềm ẩn rủi ro lớn và không nên thực hiện nếu không có phân tích kỹ thuật đầy đủ.
9. Đừng đánh đồng “cao su” với “waterstop”
Một dải cao su có thể nhìn giống băng cản nước PVC, nhưng về mặt kỹ thuật:
- Cấu tạo khác.
- Khả năng chịu áp lực khác.
- Độ bền lâu dài khác.
- Hệ số an toàn khác.
Trong các công trình ngầm, nơi việc sửa chữa vô cùng phức tạp, lựa chọn vật liệu phải dựa trên tiêu chuẩn kỹ thuật và kiểm soát chất lượng, không chỉ dựa vào giá thành.
Sofuco khuyến nghị:
Ưu tiên giải pháp được thiết kế và kiểm soát đầy đủ cho chống thấm mạch ngừng bê tông, thay vì giải pháp tự chế thiếu cơ sở kỹ thuật.
